Takk fyir Opeth, Smári

Smári frændi kíkti í smá kaffi til mín nú fyrir helgina (þar sem ég var fastur heima í veikindafríi - á nánu sambandi við Gustaf Berg, þið skiljið). Hann kom færandi hendi, færði mér nýja tónlist, eitthvað ferskt sem ég hef aldrei heyrt áður. OPETH er nafnið á bandinu sem um ræðir - rokk í þyngsta kannti (menn að rymja og allt). Frábært efni frá þessum sænsku snillingum, ekki skrítið að þessi plata berist í tal þegar rætt er plötu ársins 2005.

Þannig að ég segi bara: Smári, takk fyrir Opeth.

Annars er ein pæling þessu tengt. Smári kom með þennan disk skrifaðan til mín. Hann fékk þetta skrifaða eintak til sín fyrir nokkrum vikum, ákvað síðan að kaupa sér eintak og kom skrifaða eintakinu áfram til mín. Ég kem örugglega með að kaupa mér eintak af plötunni og kem þá skrifaða eintakinu áfram á einhvern annan. Ég held nefnilega að menn þurfi ekki að óttast möguleikana sem fylgja nýrri tækni (skrifaðir diskar, MP3 osfr.). Þegar ég var unglingur tók maður plöturnar upp á kasettur og síðan gengu þær manna á milli. Skrifaðir diskar eru í raun bara það sama. Þetta auðveldar bara góðri tónlist að fljóta manna á milli, eins og Opeth flaut til mín.

Það er erfitt að toppa sjálfan sig

Það getur verið erfitt að toppa sjálfan sig. Hinir íslensku Stuðmenn eru gott dæmi um þetta. Þeir gerðu bíómynd í fyrra (eða í hittiðfyrra) sem heitir "Í takt við tímann". Frekar slöpp mynd með hálf máttlausri tónlist. Hún barst hér inn á heimilið mitt á DVD-formi (aðallega af því að Katrín Júlía birtist í henni í nokkrar sekúndur sem blaðamaður á Leifsstöð) og er búin að fá að rúlla í gegnum tækið einu sinni eða tvisvar. Þetta á að vera grínmynd, en ég hló ekki. Annað hvort er myndin slök, eða ég bara með skrítinn húmor. Fyrir rúmum tuttugu árum gerðu Stuðmenn aðra mynd sem hét "Með allt á hreinu" sem er klassísk í íslenskri kvikmyndasögu. Ég veit ekki alveg hver tilgangur þeirrar seinni er, en hún er dæmd til þess að lifa í skugga þeirrar eldri og mun þess vegna aldrei ná neinu flugi.

Það mætti færa rök fyrir því að "Með allt á hreinu" hafi verið endirinn á góða tímabili Stuðmanna, eða upphafið á endinum (langur endir sem er þá búinn að standa yfir í meira en 20 ár). Á árunum fyrir 1980 var ótrúleg sköpunargleði í gangi hjá Stuðmönnum og er nóg að benda á plöturnar "Sumar á Sýrlandi" og "Tívolí" því til stuðnings. En þeir tengdust einnig ótal mörgum öðrum skemmtilegum verkefnum eins og Þursaflokknum og Spilverki þjóðanna. Áðan var ég að hlusta á plötuna með Hrekkjusvínunum (sem hluti Stuðmanna kom að) sem verður að teljast meðal allra bestu barnaplatna sem hafa komið út á Íslandi, já jafnvel bara meðal bestu íslensku platnanna. Ótrúlega mikið af góðu og frumlegu efni sem liggur eftir þessa menn frá þessum árum um og fyrir 1980.

En ... það er erfitt að toppa sjálfan sig. Það er eitthvað sem gerist sem veldur því að listamenn ná ekki að endurtaka fyrri snilld. Kannski er sköpunarbrunnurinn orðinn þurrausinn, eða ferskleikinn farinn eða menn hættir að koma á óvart. Hvað sem veldur, þá eru menn dæmdir til að lifa í skugganum af sjálfum sér og verða að lifa við það að allt nýtt sem þeir gera er borið saman við fyrri meistaraverk. Þetta er spurningun um að kunna að hætta á toppnum, kunna að velja réttan tímapunkt til að leggja verkefnin frá sér. Listin er að kunna að hætta. Hver hefur ekki heyrt vangaveltur um öll meistarverkin sem heimurinn missti af af þegar Bítlarnir hættu, en ég segi nú bara "Takk Paul, John, George og Ringo fyrir að bjarga okkur frá öllum leiðinlegu plötunum sem þið hefðuð gert!"